Orde en complexiteit

De komende tijd zal de AmerkantOp recente publicaties bij de hand houden bij het programmeren van activiteiten. Zo’n publicatie is Panorama Nederland. Uit deze publicatie de volgende citaten:

Algemeen

Panorama Nederland is een toekomstperspectief dat het onoverzichtelijke veld van
noodzakelijke aanpassingen in samenhang onderzoekt. Het definieert ook een aantal
strategische principes, telkens met een integrale, ruimtelijke blik en geredeneerd
vanuit de lange termijn. Daar waar de markt en de overheid vaak te kortademig zijn
om vanuit de lange termijn te sturen, kunnen wij als ontwerpers onze blik verder naar
voren richten, met als doel een gedeelde en aantrekkelijke toekomstvisie te ontwerpen
waarmee de gewenste transities op gang gebracht kunnen worden.

Vier leidende thema’s.

  • De wateropgave
  • Het boerenland
  • Verstedelijking
  • Duurzame energie.
  • Achter deze vier ruimtelijke thema’s schuilt
    het overkoepelende thema van solidariteit.

De wateropgave

De ambitie voor de toekomst bestaat niet alleen uit de enorme hoeveelheid aanpassingen in het watersysteem die nodig zijn om ons land weerbaar te maken tegen de grillen
van het veranderende klimaat, het gaat er ook om dat die aanpassingen de algehele
kwaliteit van onze leefomgeving verhogen. De wateropgaven zijn meer dan ooit ruimtelijke opgaven geworden en zullen daarom in nauwe samenhang met andere opgaven worden opgepakt.
In iedere wateropgave is ruimtelijke kwaliteit een expliciete doelstelling. Waterveiligheid door dijkversterking en rivierverruiming en de ontwikkeling van een aantrekkelijke leefomgeving versterken elkaar: de biodiversiteit neemt toe, zowel in stad als in het landelijk gebied, natuurnetwerken worden versterkt en er ontstaan aantrekkelijke gebieden met grote recreatieve en culturele waarden. Dit zal ook de sociaal-economische vitaliteit van de regio’s en het vestigingsklimaat versterken.

  • Verruim rivieren in samenspel met dijkversterking en zorg voor een aantrekkelijke omgeving;
  • Creëer ruimte voor water in de stad en maak hiermee verbindingen
    tussen stad en land;
  • Intensiveer het schone vervoer over en langs het water;
  • Ga bodemdaling in het veen tegen;
  • Benut het vasthouden van zoetwater als kwaliteitsimpuls;
  • Haal energie uit water

Landbouw duurzaam en circulair

De huidige intensieve wijze van voedselproductie is niet langer houdbaar en gaat ten koste van het landschap, de natuur, de bodemkwaliteit, de biodiversiteit, het milieu en de volksgezondheid. Nederland teert in op zijn maatschappelijke vermogen. De boeren zelf profiteren evenmin van deze bedrijfsvoering. Het is hoog tijd voor een koerswijziging. Nederland is toe aan een New Deal tussen boer en maatschappij om de voedselproductie weer in evenwicht te brengen met andere maatschappelijke belangen en met de natuur. De opbrengsten van de New Deal zijn aanzienlijk: een eerlijk inkomen voor de boeren, schoon water en een schone lucht, een gezonde bodem, meer biodiversiteit en een aantrekkelijk landschap, gezond voedsel en uiteindelijk ook een gezonde mens. Bij biodiversiteit gaat het niet alleen om randen langs de akkers en de weilanden, maar ook om biodiversiteit op het boerenland zelf. Zo bouwen we ons maatschappelijk vermogen weer op, in plaats van erop in te teren.

     1.Stel een hoge landschapskwaliteit als randvoorwaarde voor

        landbouw

  • Bepaal eerst de gewenste kwaliteit van het landschap en neem die als randvoorwaarde voor het bepalen van de productieruimte voor de landbouw;
  • De landschap-bodem-hydrologie-lucht combinatie bepaalt de beste vorm van grondgebonden landbouw;
  • Zorg ervoor dat in het landelijk gebied alleen nog grondgebonden wordt geboerd, en verplaats footloose landbouw zoals intensieve veehouderij en glastuinbouw naar ‘bedrijventerreinen nieuwe stijl’ (agroparken) op een slimme plek nabij hoofdinfrastructuur en mainports.
  1. Maak de bodem weer gezond

  • Zet maximaal in op het verbeteren van de vitaliteit van de bodem, beschouw die als publiek goed, en bepaal per gebied de omvang en aard van de landbouwproductie die het gebied aankan.
  1. Bied perspectief voor het veen

  • Verricht in ieder veengebied ontwerpend onderzoek naar duurzame oplossingen en verken welke bedrijfsstijlen daarop aansluiten;
  • Zorg voor meerdere pilots op polderniveau, waarin samen met de deelnemende boeren wordt verkend hoe in hun polder duurzaam kan worden geboerd.
  1. Wees zuinig op onze open ruimte
  • Bewaar ons landschap en kostbare landbouwbodem door nieuwe woningen en bedrijven zo veel mogelijk in bestaand stedelijk gebied te bouwen. En beperk zo de druk op de landbouw die alle ruimte nodig heeft om te verduurzamen;
  • Hanteer een zonneladder die ervoor zorgt dat het bouwen van zonne-energiecentrales op landbouwgrond en in natuurgebieden wordt vermeden. Zorg ervoor dat eerst maximaal wordt bespaard. Benut alle daken en braakliggende gronden en haal het maximale uit wind op zee;
  • Als zonne-energiecentrales uiteindelijk toch onvermijdelijk blijken, zorg dan voor multifunctionaliteit, borg tijdelijkheid en houd de financiële opbrengsten in de regio, zodat ze kunnen worden benut voor de transitie naar een duurzame kringlooplandbouw;
  • Verplicht om voor iedere hectare die aan het buitengebied wordt onttrokken, een aanzienlijk deel van de grondprijs te storten in een op te richten landschapsfonds. Dat fonds wordt gebruikt om te investeren in landschappelijke kwaliteit en recreatieve toegankelijkheid;
  • Zet een landsdekkend monitoringssysteem voor landschap op en houd
  • dit langdurig in stand.
  1. Haal industriële landbouw uit het landelijk gebied

Footloose landbouw is een vorm van industrie die zal worden gekoppeld aan de hoofdinfrastructuur en mainports. Intensieve veehouderij gaat naar bedrijventerreinen, zodat in het landelijk gebied alleen nog grondgebonden wordt geboerd. Intensieve veehouderij legt geen belasting op bodem en biodiversiteit elders en houdt voldoende rekening met dierenwelzijn. Sommige teelten worden nog intensiever dan nu al het geval is. In tegenstelling tot de felverlichte landbouwstad van het Westland kunnen met behulp van de recentste technieken in hoog tempo en met minimaal gebruik van water en nutriënten, groente en fruit worden gekweekt in gestapelde gebouwen, onder LED-licht. Het zal niet lang meer duren of deze vorm van telen wordt rendabel en met een agro-businesspark op een bedrijventerrein kan door de nabijheid van de stad extra verse groente en fruit worden geleverd, met minder transportkilometers en afval. Hierbij zijn slimme koppelingen met de stad noodzakelijk, voor energie, CO2 en afvalstromen.

  1. Overheid: pak een actieve rol
  • Pak als (Rijks)overheid een actieve rol om de huidige landbouw om te vormen naar een duurzame kringlooplandbouw die bijdraagt aan een breed palet van maatschappelijke doelstellingen;
  • Stel een overgangsfonds in dat boeren, die willen overstappen naar een duurzame bedrijfsvoering, helpt de kloof te overbruggen;
  • Rijk: richt de LNV-visie op kringlooplandbouw ook explicieter op landschap in brede zin en werk die visie uit tot concrete maatregelen en stimuleringsprogramma’s en experimenteer daarmee in pilots;
  • Voer beleid op het oplossen van locked ins bij boeren, bijvoorbeeld doordat ze gebonden zijn door schulden op grond en vastgoed. Denk daarbij vanuit vitale bodems (grond) als publiek goed en help maatschappelijke partijen om deel te nemen in eigenaarschap van landbouwbedrijven (bijvoorbeeld zoals in het concept Herenboeren);
  • Verbreed het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) naar maatschappelijke doelen inclusief landschap en landschappelijke elementen;
  • Zet in op onderzoek naar de mogelijkheden en innovatie van een functionele agrobiodiversiteit, gedragen door het landschap.

Naar de publicatie Panorama Nederland